Антонина Ивановна уонна Михаил Николаевич Захаровтар ыал буолан, оҕо-уруу төрөтөн бу орто дойдуга дьоллоохтук, ньир-бааччы олорбуттара быйыл ахсынньы 28 күнүгэр 50 сыла буолар. Үйэ аҥарын устата тапталларын кутаата күлүбүрүччү умайара уостубакка, сахалыы сиэринэн сэмэйдик уонна дьоһуннук олорон Таймылыр нэhилиэгин биир ытык-мааны ыала буолаллар. Билигин 50 сыл анараа өттүгэр чугас дьоннорун, доҕотторун ыҥыран уруу дьо5ус киэһээтин тэрийбит умнуллубат күннэрин долгуйа ахталлар, истиҥник саныыллар. Кинилэр үс оҕоҕо күн сирин бэлэхтээбиттэрэ. Оҕолоро бары бу олоххо бэйэлэрин миэстэлэрин чиҥник булан, үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Минньигэс сиэн о5олор бэйэлэрин ситиһиилэринэн эһэлэрин, эбэлэрин сүрэхтэрин дьолунан толороллор. Антонина, Михаил күн бүгүнүгэр дылы үлэлээн-хамсаан нэһилиэктэрин олоҕор сэмэй кылааттарын киллэрсэллэр. Ол курдук Антонина Ивановна о5о уhуйаанын сэбиэдиссэйинэн, Михаил Николаевич түүҥҥү харабылынан үлэлии сылдьаллар.
Биhиги, Таймылыыр орто оскуолатын эдэр корреспонденнара, бүгүн эhиги бол5омто5утугар Захаровтар дьиэ кэргэттэрин күн күбэй ийэлэрэ, эйэ5эс эбээлэрэ Антонина Ивановналыын кэпсэтиибитин таhаарабыт.
— Антонина Ивановна, бастатан туран, ыал буолан олорбуккут үйэ аҥадаах үбүлүөйүнэн истиҥник э5эрдэлиибит! Уонна а5ыйах ыйытыыбытыгар эппиэттииргэр көрдөhөбүт. аан маҥнай Михаил Николаевичтыын хаһан, ханна көрсүбүккүтүн кэпсиэн дуо?
— Махтал, о5олоор!
— Аан маҥнай Михаил Николаевичтыын хаһан, ханна билсибиккин кылгастык кэпсиэҥ дуо?
— Биһиги Мишалыын 7-с кылаастан доҕордоспуппут, чуолаан 1971 сылтан. Ол аата доҕордоспуппут 55 сыла буолла – ол бастакы көрсүһүүбүт. Ол бириэмэ5э һаппыысканнан суруйсар буоларбыт, билигиҥҥи курдук телефон эҥин диэн суох этэ. Арай биирдэ hаппыыска тиийэн кэллэ миэхэ. Онно “Мин эйигин кытта доҕордоһуохпун баҕарабын’’ диэн суруллубут этэ. Биллэн туран, оччолорого долгуйуу ханна барыай… Аны санаатаахха, ити түөрт тыллаах hаппыыскаттан биhиги инники олохпут оҥкула ууруллубут эбит ээ. Мишам ити бастакы уонна кэнники армия5а сулууспалыы сылдьан суруйбут суруктара, мин киниэхэ харда суруктарым бу а5ыйах сыллаахха дылы бааллара, онтон, хомойуох иhин, баһаар буолан, суруктарбыт барыта умайан хаалбыттара.
— Хас сыллаахтан олоххутун холбоон, дьиэ кэргэн буолбуккутуй?
— Мин 1972-1974 сылларга Дьокуускайга алын кылаас учууталын идэтигэр үөрэммитим. Михаил Николаевич үс сылы быһа мореходкаҕа Тихоокеанскай флотка сулууспалаабыта. Онтон 1976 с. мин үөрэхпин бүтэрэн кэлбитим кэннэ, кини уоппуска ылан дойдутугар сынньана кэлбитэ. Ити сыл бииргэ буоларбытын туоһулаан саахсаламмыппыт. Ити аата ’’Маҥнайгы тапталы харыстааһын’’ диэн буолар.
— Дьиэ кэргэҥҥит туhунан сырдата түhүөххүт дуу?
— Биhиги икки кыыс, биир уол о5олоохпут, икки уол уонна сэттэ кыталык кыыс сиэннээхпит. О5олорбут үhүөн үлэ-хамнас дьоно. Улахан кыыс Кристина кэргэннээх, үс о5олоох, Дьокуускай куоракка олорор. Кыра кыыс Антонина икки кыыс о5олоох, медицина эйгэтигэр үлэлиир, Тиксиигэ олорор. Со5отох уолбут Иван 4 кыыс о5олоох, Усть-Ленскэй заповедник специалиhа. Ванябыт кэргэнэ, кыыспыт кэриэтэ кэрэ со5отох кийииппит Нюргуяна Валерьевна омук тылын учуутала, эhиги учууталгыт. Сиэннэрбит ким үрдүк үөрэ5и бүтэрэн үлэлии, ким орто, үрдүк үөрэх, оскуола кыhаларыгар ситиhиилээхтик үөрэнэ сылдьаллар.
— Антонина Ивановна, оҕо иитэргэ, улаатыннарарга эдэр ыалга тугу сүбэлиэҥ этэй?
— Биһиги оччоттон бачча5а дылы үлэни өрө тутан кэлбит дьоммут. Бэйэбит холобурбутунан иитэн дьон гынан таhаартаатыбыт. Мэлдьи үлэ үөhүгэр сылдьан, оҕоҕо болҕомто ситэри ууруллубат курдук буолааччы, ол эрээри о5о хара5а кыра5ы: кини төрөппүттэрин бэйэ-бэйэлэригэр, дьоҥҥо-сэргэ5э, дьиэ5э-уокка, үлэ5э-хамнаска сыhыаннарын билэ-көрө улааталлар. Михаил Николаевич куруук ыстаадаҕа биригэдьииринэн улэлээбитэ. Ол кэмҥэ биирдэ кыргыттарбыт халандаарга кыһыл харандааһынан а5абыт дьиэтигэр баар буолар күннэрин бэлиэтээбиттэр этэ. Ону аа5ан таhааран баран, бэйэбит да соhуйбуппут: төгүрүк сыл устата а5абыт оруобуна нэдиэлэ эрэ дьиэтигэр буолан таҕыста, уоннааҕы атын күннэргэ барытыгар ыстаадаларынан сылдьыбыт. Ол иһин кини оҕолорун бастакы хаамыыларын, бастакы тылланыыларын өйдөөбөт. Ол оннугар дьэ сиэн о5олор бастакы хардыыларын, минньигэс бэйэлээхтик маҥнайгы тылланыыларын олус үчүгэйдик билэр (мичээрдиир). Мин оҕолонон баран биирдэ даҕаны “о5обор” олорботоҕум, үлэбэр тахсан иһэрим, тохтобула суох 50 сыл устата үөрэ5ирии хайысхатыгар үлэлии-хамсыы сылдьабын. Уонна оҕолорбутун кини мөҕөр буоллаҕына, мин көмүскэһэ барбаппын, мин мөҕөр буоллахпына, кини көмүскэспэт. Холобур, мин биир эмэ оҕобун мөҕөр буоллахпына, а5абыт атын хоско баран хаалааччы. Онтон иккиэн бииргэ кэпсэтэбит: ’’Тоҕо итинник диэтиҥ, арыый сыыhа буолбатах дуо?’’ диэбит курдук. Оннук гынан быhаарсан, биир санаа5а кэлээччибит. Оҕо истэригэр хаһан да бэйэбит киҥир-хаҥыр саҥарсыбаппыт, этиспэппит. Оҕо тапталга сылаас эйгэтигэр иитиллэн үтүө киhи буолан тахсар.
— Эдэр дьиэ кэргэҥҥэ эйэ дэмнээхтик, элбэх сылларга дьоллоохтук олорорго Эн сүбэҥ?
— Саамай сүрүнэ диэн бэйэ-бэйэни өйдөһүү, убаастаһыы, харыстаhыы буолар кэргэннии дьоҥҥо. А5абыт 17 сыл устата бу нэhилиэкпитигэр баһылыктаабыта, онно мин көмө курдук сылдьар этим. Ол бириэмэҕэ наһаа ыарахан кэмнэргэ түбэспиппит, били үйэ уларыйыыта буолан, 20-с үйэттэн атын үйэҕэ киирэһин диэн. Аны 1993 с. чахчы ыарахан кэм этэ, сүрдээҕин дьоҥҥо сабыдыаллыыр эбит. Ону барытын өйдөһөн, сүбэлэһэн, иккиэн бэйэ бэйэбитигэр өйөбүл буоларбыт.
— Антонина Ивановна, санаа5ын үллэстибиккэр махтанабыт. өссө да өр сылларга эдэр дьиэ кэргэҥҥэ үтүө холобур буола тураргытыгар ба5арабыт, тус олоххут чуумпу, алаһа дьиэ5ит сырдык-сылаас, тапталынан угуттана турдун. Дьолу-соргуну ба5арабыт!
-Махтал!
Биhиги Захаровтар ураты истиҥ-сылаас эйгэлээх алаhа дьиэлэриттэн хайдах эрэ дьиктитик чэпчээн, иhийэн, дуоhуйууну ылыан та5ыстыбыт. 50 сыл устата тапталларын кутаата сө5үрүйэн да көрбөтөх ытык ыал ыалдьыттара буолбуппутуттан үөрдүбүт, астынныбыт.
Софрон Данилов эппитинии, сааһырыахха син – ол биһигиттэн тутулуга суох, кырдьыахха сатаммат – ол бэйэттэн тутулуктаах. Бу тыллар Антонина, Михаил Захаровтарга туhуламмыт курдуктар.
Убаастабыллаах Антонина Ивановна, Михаил Николаевич! Дьоһуннаах олоххут кэнчээри ыччакка холобур буолуохтун!
Милана Винокурова, Наталья Филиппова,
Таймылыыр орто оскуолатын эдэр корреспонденнара.